|
Breve dizionario del dialetto di Santa Cristina e Bissone |
||
|
Dialetto e dintorni
|
Breve dizionario del dialetto di Santa Cristina e Bissone A abbaiare: baiàabbassare: sbasà abbattere: trà giù abboccare: bucà abbondanza: bundansia abbottonare: butunà abbracciare: brasà sü abbrustolire: brustulì abitare: stà ad cà abito: müda accarezzare: caresà/fana carèsa accendere: pisà accendino: machinèta accorciare: scürtà acerbo: sèrb/asèrb acido: àcid/brüsch accorgersene: intaiàsan accorrere: cur acqua: acqua acuto: güs addentare: sgagnà addobbare: tapesà adesso: adès addormentarsi: indurmentàs aeroplano: aréo/reoplano afa: sòfagh affiggere: tacà sü appendere: tacà sü affondare: fundà aglio: ài ago: gügia aia: èra aiutare: dagh una man/aiutà/iutà allegria: cuntentèsa alloro: làur allevare: tirà sü alluce: didón allume: alüm/lüm allungare: slungà alto: alt/grand amaro: amar/mar ammaccatura: macadüra/bòta ammaccare: macà ammaestrato: maestrà ammalato: malà ammazzare: masà ammollare: mèt a mòi amo: am/anisö amore: amur anelito: büf ancòra: ammò ancora: àncura angolo: cantón/àngul annegare: negà/angà/ngà ape: àvia aperto: vèrt aprile: april aprire: vèr arancia: aransa/portügàl arare: arà aratro: àra/slöria argilla: malta fòrta argine: arsi armadio: armadi/armuàr/vestè arrivare: rivà arrendersi: fas ciapà arrotolare: fà sü arrotare: mulà arrotino: mulita ascella: sut sèla asciugamano: salvièta/sügamàn ascoltare: stà a sént/scultà/ascultà asino: àsi asola: gasa/asèta asse: asa assumere: tirà su/asùm astuto: fürb/taià/vulpón attaccare: tacà autentico: vér autunno: autun avaro: avari/pög avere: végh/avégh avvenire: un duman avventizio: aventisi piasè/lauradur a giurnà avvocato: aucàt azzurro: blö B baccano: travài/casòt baciare: basà baco da seta: bigàt baffo: barbìs bagnare: bagnà balcone: balcón ballare: balà bambagia: bumbàs bancarella: banchèt bara: casa da mòrt barbiere: barbé barcaiolo: barcaiö basetta: scintilión/santiglión basilico: basìlch battere: picà/bat beccare: becà becco: bèch becaccino: sgèpa benda: binda benedetto: benedèt benedire: benedì bere: bév berretto: berèt/capè bestemmiare: bestiumà/madunà/biastumà bevitore: ciucatè/bevidùr bicchiere: bicér bietola: biéda barbabietola: barbìn/barbéi bilancia: bilancia/ balansa biondo: biünd bollo: bül borsa: bursa/spòrta borsellino: bursìn bosco: bòsch bosso: martlìna bottegaio: butegàr/buteghè botte: buta bottiglia: butiglia bottone: butón braccio: bras brace: bràsca braciere: scaldìn/scaldìna brioso: lughì brodo: bröd bruciare: brüsà buca: büsa buccia: plòia buco: büs bue: bö bugia: busìa buono: bón burattino: magatèl burro: bütér busto: büst bussare: picà buttare: trà là C cacciatore: caciadù caco: cachi cadere: burlà giù/ cascà/ crudà caffè: café caffettiera: cafetéra calce idraulica: parasóla calciare: tirà i psà calabrone: muscón/gravalón caldaia: caldéra caldo: cald calendario: calendàri/tacuìn calesse: biròc/birucìn calore: calur calza: calsèta calzerotto: scalfaròtcalzolaio: savatìn camera: stansa camicia: camisa camino: camin camminare: caminà campane: campàn campanile: campanin campanello: campanìn/campanéi camparo: campè/babi canale: rusa/canal/cav candido: candìd/nèt cancello: cancèl cancellare: scancelà candela: candìla cane: can canarino: canarìn capanno: casòt capello: cavì cappotto: paltò capra: crava caprone: cravón capriola: asnària caramella: caramèla cardellino: ravarìn/ravaréi carne: carna carnevale: carnuàl caro: car carota: garòtulacarovana: caruàna carretta: carèta carro: car casa: cà cascina: casina cassetto: casèt/tirèt castagna: castégna/marön catena: cadéna catino: cadìn/basla cattivo: cativ/gram catturato: ciapà/bracà/brancà cavolo: càul/vérsa cazzuola: casölaceppo: süscón cerchio: sérc/ané cenere: sènar centimetro: ghèi cespuglio: cespüli/macia cestaio: cavagnìn chiacchierare: ciciarà/bagulà chiaro: ciar chiasso: travài/burdèl/fracàs chiave: ciav chiesa: césa chiodo: ciòd chierichetto: cerghin/ciarghìnchitarra: ghitàra chiudere: sarà ciabatta: savàta ciabattino: savatìn cicca: muc cieco: òrb cielo: cél cimitero: cimitéri/simitöri cintura: cinta cipolla: sigùla cisterna mobile: bunsa civetta: civèta cocomero: angüria/ ngüria coccio: ciapéla/s-ciapéla cogliere: ciapà/catà cognato: cügnà colore: culur coltello: curté confetto: cunfèt/culandarconfondere: cunfund/scunfund coniglio: cunìli/lapìncontadino: paisàn coperta: cuèrta corna: còran cortile: curt/curtìl corvo: cròv cosa: ròba coscia: galön così: insì cote: cuda cotechino: cudghìn cravatta: cravàta credenza: cardénsa/bufé cresta: crèsta croce: crùs cucchiaio: cüciàrcucina: cüsìna cucire: cüsì cuculo: cucù cugino: cüsìn/cüséi culla: cüna cullare: ninà/cünà cuocere: cös cuoio: curàm cuore: cör curvo: tòrt/göb D dado: daddavvero: dabön davanzale: davansàl debito: débat/puf dente: dént dentro: déntar dieci: désdigerire: digerì dio: signùr dire: dì dito: did divano: divan/utumàna dolce: duls dolore: dulur/mal donare: dunà donna: dòna dopo: dòpü doppio: dùpi dote: dòta dove: indé dovere: duè due: du/dü duro: dür E egoista: eguìsta elastico: elastigìn elegante: elegant/in tir elemento: elemént entrare: entrà/ ndà déntar eroso: smangià erpice: èrpas erta: rivön/scarpa esiliato: sfulà esporre: éspun/mèt föra essere: vés essicato: secà/sicà etto: ètu euforico: gasà evaporare: vapurà F fabbro: frè faccia: facia/müs fagiano: fasàn falce: sighìs / msura / fèr da prà falegname: legnamè/lignamèfalso: fals/impustùr fame: fam famiglia: famiglia/i sò fanfara: banda fango: malta farmacista: spesiè fascia: fasa/binda fascina: fasìna fattoria: casina fava: fava fazzoletto: fasulèt febbre: févra/févar fede: véra fegato: fidagh ferrare: frà/ferà fiammifero: sulfar/sulfanéi fiato: fià fico: figh fidanzato: murùs fiera: féra figlio: fiö filo: fil fiore: fiùr fiocina: sfròsla/rampinèra fiocco: fiòch/parpàid (di neve) fischio: süfal fitta (dolore): sfrìs/pich foderato: fudrà foglia: föia foglio: föi forcella: furséla forchetta: furchèta/furslìna fornaio: furnè/prestinè fosso: fòs fragola: fràgula/magiùstra frate: frà fratello: fradé/fradél freddo: frèd fretta: prèsia frittata: frità frusta: früsta/nervèt fucile: füsìl/s-ciòp fuliggine: calìsna fulmine: fülmin/scalmàna fumo: füm funerale: füneràl fuoco: fögh fuori: föra furfante: balòs foruncolo: bugnón furto: rubarìsi fuscelli: büscàia fustagno: frustàgn fusto: füst G gambero dacqua dolce: gambar gallina: galìna gallo: gal gancio: ganc/rampìn gargarozzo: gargané garofano: garòfal garzone: garsón gatto: gat gazza: sgasùla gelare: slà gelataio: gelaté gelo: sél gelso: murón gemello: sümé genero: sènar gentile: edücà genuflesso: snugià gerla: gèrla/gèral germogliare: bütà germoglio: büt ghiacciaia: gisirö ghiacciuolo: candilòt ghiaccio: gias ghiaia: gèra già: giamò giacca: giachè/giàca ghiacchettone: giachetön giallo: giàld ginocchio: snög/snöc gioco: giögh giornale: giurnàl giorno: dì giostra: giùstra girare: girà girino: bütaràn giù: su giunco: stròpa gobbo: göb goccia: guta gomito: dumagh gonna: pedàgn/sòca gracile: patì gradino: basé/scalìn grammo: gram grande: grand/gròs grandine: tempèsta grano: frümènt/furmènt granturco: mèlga grappolo: grapé grattugia: grataröla grembiule: scusà/scusal gridare: vusà/sbragalà grigio: gris griglia: gelusia grillo: gril grillotalpa: rügaröla guanto: guant guardare: guardà/sbircià gufo: urlùch guidare: guidà guscio: güs I idraulico: idràulich/trumbè ignorante: gnurant imbiancare: sbiancà/piturà imboccare: imbucà imbottigliare: imbutiglià imbuto: pidariö immagine: ritràt immondizia: r üd impagliare: impaià/inliscà impastare: impastà/ mpastà impazzire: dà föra da mat impeccabile: in tir impermeabile: supràbit implume: biut/biutìn impronte: didà (di dito)/psà (di piede) improvviso: a limpruìsa/tüt dun bòt incantare: incantà inchiostro: inciòstar inciampare: scapusà incidente: incidént incollare: inculà incontrare: incuntrà incrociare: incrusà/incrusià incudine: incüdìn indigestione: imbaràs infermiera: inferméra inganno: ciulàda insalata: insalàta insegnare: insegnà/fagh imparà insieme: insèma insipido: fat/sémpi insistere: seguità insudiciare: vuncià intagliare: intaìà intonaco: stabilidüra intorno: tüt a turan/in gir inverno: invèran inverso: invèrs invidioso: invidiùs io: mì ira: rabia irto: güs ispido: rüvid L lacrima: gutón ladro: ladar lancetta: lancèta/frécia lampione: lampión lampeggiare: fa i ciar lampo: scalmàna lanterna: lucernàri lapide: làpida lardo: lard largo: largh lasciare: lasà latrina: cès lato: part latta: tòla latte: lat lavandaia: lavandéra lavare: lavà lavorare: laurà legare: ligà legno: lègn lento: intrégh/fiacón lenzuolo: linsö lepre: légura letamaio: rudèra letame: rüd lettera: létra letto: lét libro: lìbar limone: limón lingua: léngua lino: lin liquame: giüs liso: lis litigare: tacà lit livido: pòta logoro: smangià/früst lombardo: lumbàrd lontano: luntan lucciola: lusarö luce: lüs/ciar lucertola: lusèrtula/lusèrta lucidare: lustrà lui: lü lumaca: lumàga luna: lüna lupo: lù lutto: lut M macchia: smagia macellaio: macelàr/bechè macigno: preón macinare: masnà madre: madar maggiore: püsè grand maglia: màia magliaia: maiéra magro: magar mai: mai maiale: nimàl/pursè malato: malà malinconia: malincünìa mamma: mama mammella: tèta manata: manà/brancà mancia: bunamàn mancino: mansìn mandarino: mandarìn mangiare: mangià manica: manga manico: mangh/manich maniera: manéra mano: man mantello: tabar mantice: sufièt marciapiede: marciapè marcio: mars marcita: marsìda marionetta: magatèl marito: òm/al mè spus marmista: marmurìn martello: martè marmo: maràm maschio: mas-c massaia: rigiura mastello: sigión masticare: sgagnà matita: lapis matrigna: mama madragna matrimonio: spusalìsi mattone: quadrè maturo: marüd/madùr mediatore: mediatùr medicare: medgà medicina: medsina medicone: madgón medico: dutùr meglio: méi mela: pum melagrana: pum-granìn melanzana: marisana melone: mlón mento: barbòs mercante: marcantìn merlo: mèral mestolo: casü messa: mèsa mestolone: palòt metà: mès metallo: metàl mettere: mèt mezzadro: fitàul mezzanotte: mesanòt mezzogiorno: mesdì miagolare: miagulà midollo: midùl/filat miele: mé mignolo: didìn mio: mè miracolo: miracül moglie: dòna molla: mòla mondariso: mundina/mundaris moneta: munéda mordere: mòrd/sgagnà morire: murì morte: mòrt mosca: musca moscerino: muschìn motore: mutur movimento: muimént muggire: mügì mugnaio: murnè mungere: muns mungitore: famèi muratore: muradü muro: mür muschio: tèpa muto: müt N nano: nànu narrare: cüntà sü narice: narìs/bus dal nàs nascere: nas naso: nas natale: nadàl nave: nav nebbia: nèbia negro: négar nero: négar nervo: nèrav neve: név nevicare: fiucà nido: nin nipote: néud noce: nus nocciola: ninsól nodo: grup noi: nüm nonno: nònu notte: nòt novembre: nuémbar novità: nuità nudo: biùt numero: nümar nuovo: növ nuvola: nugla nuvoloso: nüvlus nuvolone: nuvlón O obbedire: ubidì/dà da trà obbligato: ubligà occhiali: uciài occhiello: ugiü occhio: ög odioso: udiùs odorare: nasà/nastà odore: udùr offendere: ufénd offesa: ufésa oggetto: ròb oleoso: uliùs/uléus olfatto: nasta oliatore: uliadür olio: òli oliva: üliva ombelico: butàn ombra: ùmbra ombrella: umbrèla ombrellaio: umbrelè ondulato: undulà onesto: unèst onore: unur ontano: unisi ora: ura/adès orazione: urasión ordine: ùrdin orecchia: urègia orecchino: buclìn orefice: urlugè/urévas orfano: urfanèl organo: òrgan originale: uriginàl orlare: urlà orlo: òral/scantón orma: urma/pedàda ormai: urmài oro: òr ortica: urtìs/bisia oscuro: scür ospedale: uspedàl ossidato: rusnént osso: òs ossobuco: òsbüs oste: òst osteria: usteria/ustaria ostinato: ustinà/stunà ottavo: utàv ottone: utón otturare: stupà ottuso: gnüch ovale: uvàl ovile: uvìl ovo: öv P pacca: sgiafön pacco: scartòc/ pach padella: padéla padre: pàdar/pà/rigiù padrone: padrón paese: paés paffuto: sciunfón/gras mé un frà pagare: pagà paglia: pàia pagliaccio: pàias pala: pala/palòt pallido: smòrt pallone: balón palo: pal/stasa/piantón palpare: palpà/tupicà palpitare: bat panca: panca/banca pancia: pansa pane: pan panettiere: prastinè/prestinè paniere: cestin dal pan panno: stras pannocchia: giövla/növla pantaloni: calsön pantoffola: pantòfla pappagallo: papagàl parafango: parafangh/paramàlta paramosche: muscaröla parato: parà parete: paréd/mür parlare: parlà parlottare: bagulà parroco: prevòst parrucca: parüca parte: part partire: andà via/partì pasqua: pasqua passare: pasà passero: pasarìn pasto: past pastore: pastur patata: patàti patrigno: padàr nò bön patrono: patròn pattumiera: portarüd paura: pagüra/fifa/spaghèt pauroso: pagürina pavimento: söl pecora: pégüra pedata: psà pelare: plà/pelà pelle: pèl peloso: plus pena: pendizi penitenza: crus pennello: penèl pensare: pensà pentola: pignàta pepe: pévar peperone: pavrön pera: pér/pir perdere: pèrd perdonare: scüsà persiana: taparèla pertica (misura agraria): pèrga pertosse: tus/asnina persistere: seguità peso: pés pesa: pésa/balansa pesante: pesant/grév pesca: pèrsagh pesca (sport): pascà/pescà pesce: pès peto: scürèsa pettegolare: parlà a dré pettinare: patnà pettirosso: ravarin pezza: pésa pialla: piala piangere: pians/crià piastrella: piastrèla/s-ciatéla piatto: piat piazza: piasa piccante: bsiént piccione: paviön piegato: piegà/strafugnà pidocchio: pög/plisön piolo: basé pioppo: àlbra pioppo bianco: canadà piovere: piöv piovigginare: spiunsinà pipistrello: rat vulp/rat sguladù pisello: pisèli pisolino: sugnin più: püsè pizzicare: psigà pizzo: pis placido: calam poco: pòch pochino: briìn polenta: pulénta polmone: pulmón polso: puls pomata: pumàda/vunc pomeriggio: dòp mesdì/disnà pomodoro: tumàtis ponte: punt porcaro: nimalè porco: nimàl porcospino: ruscan porta: üs portare: purtà portone: purtón posteriore: da dré potare: scalvà/pudà povero: pòvar pozzanghera: pucia pozzo: pus preciso: precìs premere: schisà prendere: ciapà presso: arénta prete: prét/prèvi prezzemolo: arbulént prigione: presón processione: purtasión profugo: sfulà prosciutto: giambón proverbio: pruèrbi prugna: brügna prurito: dasmangià/fa galèt pulce: pülga pulito: nèt pungere: spuns puro: s-cét puzzo: spüsa/gram udur puzzola: spusü Q quaderno: quadèran quadrato: quadrà quadrare: fa quadrà quadro: quàdar quaglia: quàia qualcuno: quaidün quando: quand quartiere: cuntrà quattordici: quatòrdas quello: quel là questione: questión questo: ques chì quieto: chiét quinto: quint quintale: quintàl
R rabbioso: rabius raccogliere: catà sü raccontare: cuntà sü raddrizzare: drisà radere: rasà radice: radis raffermo: stantì/pòs raffreddore: rafrédur/rafréngiü ragazza: fiöla raggrinzire: strafugnà ragione: rasón ragnatela: ragnèra/ragnà ragù: pucia ramaio: magnan ramarro: ghés rammendare: ramendà ramosciello: vis-cìa randellata: canlà rapa: rava raro: rari rattrappito: fài sü
raviolo: raviö reggere: tégn sü rendere: dagh in dré respiro: buf/fià resto: rèst rete: rèd/rusón/tramag riccio: rus can ricotta: ricòta ridere: rid rifare: fa ammò/rifà rigattiere: strasè rigido: dür/tirént risaia: risèra riso: ris robusto: tacà/bén piantà/rubust robinia: rübìn roccia: prèa/sas rodere: rüsgà rompere: s-ciapà/rump/s-ciancà rondine: rundàna rosario: rusàri rospo: sat rosso: rus rotondo: rutund rotto: rut ruggine: rusan/rusna rugiada: rusà rumore: travai ruota: röda russare: runfà ruttare: rüdsà rutto: rüdsón
S sabato: sabat sacco: sach saggina: salgina/melghèta sacrestano: sacrista sacramento: sacramént salame: salam sale: sa salice: salas salire: ndà sü saliva: spüda salciccia: salsisa saltare: saltà sambuco: sambügh sanguinella: sanguanìn sanguisuga: ciücia sangh sano: san sapone: savón saponetta: saunèta sapore: saùr/fa sarto: sart sazio: s-ciùnf sbornia: ciuca/stupa/sümia scaglia: scàia scalino: basé scalpello: scüpé scarafaggio: panaròt scarpa: scarpa scialle: sciàl scopa: scùa scoppiare: s-ciupà scottare: scutà scrofa: lögia secco: sèch sedano: sèlar sedere: setàs sedia: cadréga sega: rèsga segatura: büla segugio: saus selce: béula sellaio: bastè semenza: suménsa sentiero: santé sera: sira sfacciato: sfacià siepe: sés signora: siùra signore: siùr silenzio: silénsi singhiozzo: sangütsoffice: mòrbid solaio: sulè mòrt sole: su solletico: galèt soprabito: supràbit soprannome: surnum sordo: surd sottile: sütìl spazzola: spasèta specchio: spég spicchio: fetìna/fèta spillo: spil spina: spina sporco: spurch/vunc sposarsi: spusàs spuntato: spuntà/apéna gnì föra stagnino: magnan stalla: stala starnutire: starnudì stella: stèla stellata: serenàda stivale: cuturan stoccafisso: marlus/bacalà stomaco: stùnagh stormo: vul storno: stùran straccio: stras strappo: sét stringere: stréns stropicciare: strafugnà stufa: stiva suo: so suola: söla suolo: söl svoltare: fa la curva/curvà T tabacco: tabàch tabaccaio: tabachè tabarro: tabàr tacchina: pòla tacchino: pulón tacco: tach tacere: tasé tafano: tavan tagliare: taià taglio: tài tagliuola: tràpula tagliuzzato: bastaià tallone: calcàgn talpa: tòpa tanto: tant tappeto: tapéd tappo: busón/stuplón tarlo: càmula/carö tarlato: camulà tartagliare: tacà déntar/tartaià tasso: tas tasca: sacòcia tastare: tastà tavolo: tàul tavolino: taulìn tazza: tasìna/chicrìn tedesco: tudèsch (gnüch mé un tudèsch) tegame: padlòt tegola: cup telaio: telàr tempo: témp temporale: tempüràl tenaglia: tnàia tenere: tégn tepore: tiépid terra: tèra terrazzo: teràsa terremoto: teremòt terzo: tèrs testa: tèsta testicolo: cuión tetto: tetòia tirare: tirà toccare: tucà togliere: tirà via tombola: tùmbula tonto: luch topo: rat torcere: stòrs tordo: turd toro: tòr torre: tur torrone: turón torta: turta tosse: tus tostare: tustà/brastulì tovaglia: tuàia tovagliolo: tuaiö trapunta: prépunta trave: trav tre: trì (m .)/trè (f .) tremare: tremà trifoglio: triföi/ladìn trippa: busèca tritare: tridà trottola: birla trottolare: birlà trovare: truà trucciolo: ris tu: tì tubo: cana/canón tuo: tò tuta: tòni tutto: tüt turare: stupà turbine: stravént tuono: trón U ubriaco: ciuch/imbranà ubriacone: ciucaté uccello: üsè uccidere: masà uffizio: ufisi umido: ùmad uncino: rampìn/ganc undici: vündas ungere: vuncià unghia: ùngia unguento: vunc unire: ünì/mèt asèma/giuntà uno: vün uomo: òm uovo: öv urtare: tacà déntar uscio: üs uscire: andà föra usciere: purtinàr utile: ütil/fa da bsògn uva: üga V vaccaro: famèi vagabondo: vagabund/giruàgh vaglio: sdas/val/cribi valigia: valisa vanga: vanga vaso: vas vassoio: basìla vecchio: vég vedere: vèd vedova: védua vedovo: véduv velluto: vélüd velo: vél venerdi: vanardì venire: gnì ventaglio: ventàli venti: vint verga: vìs-cia vernice: vernìs vero: vér/vera vespa: avia vespaio: vaspè vestaglia: vestàia veste: vèsta vestiario: pagn vestire: vestì/mèt sü vetraio: vedriè vetro: védar vettura: vitüra via: strà viale: viàl vicino: arénta vino: vin violino: viulìn vite: vida vitello: vidél/bucin vivere: vìv voce: vus voglia: vöia volare: vulà volo: vul volere: vùraresi vomitare: trà sü vulpe: vulp vuotare: vuidà vuoto: vöid Z zabaione (crudo): risumà zabaione (cotto): sabaión zafferano: safran zampa: sampa zampogna: piva zanzara: muschin zappa: sapa zerbino: serbìn zero: séro zingaro: singur zio: sio zitella: sitèla zoccolo: sòcal/sòcla zolfanello: sulfar zolla: prösa zoppicare: andà sòp zucca: süca zuccaio: süchè zuccheriera: sücréra zucchero: sücar zuffolare: süflà zufolo: süfal zuppa: süpa zuppiera: süpéra |